O tym, że pirotechnika do domena Chińczyków dowiedziałeś się z poprzedniego wpisu z cyklu poświęconemu historii fajerwerków. To tam fajerwerki zostały wynalezione. I choć początkowo były głównie atrakcją dźwiękową, to zainteresowanie efektami, które generowały palone w ognisku bambusy było ogromne. Wynalezienie prochu i liczne eksperymenty z nim związane w efekcie doprowadziły do pierwszego pokazu sztucznych ogni na chińskim dworze cesarskim w XII wieku. Pora przenieść się do Europy i sprawdzić, kiedy w te rejony zawitały sztuczne ognie. Będąc w Europie nie możemy oczywiście pominąć Polski.
Skąd fajerwerki wzięły się w Europie?
Historia pirotechniki w Europie rozpoczyna się we Włoszech i sięga końca XIII wieku, kiedy to Marco Polo przywozi do Wenecji czarny proch. Oficjalnie jednak pierwsze zastosowanie pirotechniki w Europie na polu wojennym i cywilnym datuje się na XIV wiek. Bardziej rzetelna wiedza w tym zakresie dotarła w tą część świata dopiero w XVI wieku, najprawdopodobniej przez kraje arabskie. Około połowy XIII wieku Arabom udało się pozyskać wiedzę o prochu i jego zastosowaniu. Przypuszcza się, że informacje te Arabowie uzyskali od Chińczyków. W źródłach z tego okresu znaleźć można bowiem informacje o torpedach, rakietach i fajerwerkach określanych mianem “chińskie kwiaty”.
Pirotechnika doskonale sprawdzała się jako narzędzie służące do budowania dramaturgii podczas chrześcijańskich spektakli religijnych. Sztuczne ognie tworzyły asystę dla zstępujących z nieba aniołów, diabłów wyłaniających się z czeluści piekieł. fajerwerki doskonale imitowały również gwiazdy i komety na niebie.
Jednym z takich wydarzeń były obchody Święta Zesłania Ducha Świętego przed Pałacem Biskupa w Vincenza w 1379 roku, podczas których wykorzystano zimne ognie do stworzenia gołębia będącego reprezentantem samego Ducha Świętego sypiącego iskrami. Widowisko wywołało zachwyt i przerażenie publiczności, która w trakcie błysków i huku mogła usłyszeć słowa chwalące Boga objawiającego się w postaci zstępującego z nieba płonącego gołębia.
W rozwoju europejskiej pirotechniki największy wkład mieli wspomniani Włosi. To oni rozwinęli przemysł pirotechniczny i rozpropagowali pokazy. Po nich wiedza dotarła do Francuzów i Niemców, a pod koniec XVI wieku dołączyli Anglicy. To w Anglii właśnie w 1635 roku powstał obszerny podręcznik poświęcony fajerwerków “Pyrotechnia” opublikowany przez jednego z kanonierów.
Z czasem pirotechnika odgrywała ważną rolę nie tylko na gruncie cywilnym. Fajerwerki wykorzystywano bowiem coraz częściej w celach bojowych i wojskowych, m.in. do oświetlania pola walki, sygnalizacji czy wzniecania ognia. W wielu europejskich krajach szacunek w tej dziedzinie zyskiwali ówcześni specjaliści wojskowi - artylerzyści, ogniomistrzowie i kanonierzy.
W XVII wieku odnotowano pierwsze pokazy fajerwerków niezwiązane z religią i celami wojskowymi. Były to widowiska organizowane na dworach przez kanonierów dla swoich władców. Po 1630 roku “dziwne ognie”, jak nazywano wówczas pokazy fajerwerków, zaczęły być ważnym elementem podczas celebrowania wydarzeń z życia królewskiego, politycznego lub teatralnego. Niewątpliwie budziły one zachwyt, podziw, fascynację. ale jednocześnie też i strach wśród widzów. Pokazy pirotechniczne stanowiły też skuteczny sposób na demonstrowanie potęgi władców. Z biegiem czasu stały się istotnym repertuarem szeroko rozumianej sztuki rozrywkowej.
Warto wspomnieć również, że to Włochom zawdzięczamy rozszerzenie palety kolorystycznej fajerwerków. Do XIX wieku miały one barwę wyłącznie białą lub pomarańczową - w odcieniach wybuchającego prochu strzelniczego. Dopiero włoscy naukowcy znaleźli i opatentowali sposób na uzyskanie innych barw. Wytwarzanie wymyślnych kombinacji kolorystycznych do dziś możliwe jest dzięki spalaniu związków metali, np. czerwony, to spalany stront, żółty - sód a niebieski - miedź.
Fajerwerki w Polsce
Niestety, nie posiadamy informacji, kto sprowadził do Polski fajerwerki. Wiemy natomiast, kiedy pojawia się pierwsze pisane świadectwo puszczania sztucznych ogni. Dał je Łukasz Górnicki w swoich “Dziejach” opisując narodziny przyszłego króla Zygmunta III Wazy w roku 1566 słowami: „po górach nad Wilnem strzelby rozmaite, rac puszczania, insze puszkarskich przypraw ognie były zapalane”. Szlachta polska znana z zamiłowania do zabaw polubiła ten sposób rozrywki, a pokazy fajerwerków stały się gwoździem programu podczas wielu publicznych uroczystości: zabaw, świąt państwowych, elekcji, rocznic wielkich bitew czy uczczenia zwycięstw. Jedną z okazji do stworzenia spektakularnego widowiska było zwycięstwo w bitwie pod Wiedniem. Podczas jednej z szeregu uroczystości fetujących to wydarzenie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, kapitan artylerii Ernest Braun na zlecenie władz miasta Gdańska przygotował fajerwerki na cześć Jana III Sobieskiego. Kolejny odnotowany pokaz fajerwerków miał miejsce w 1781 roku dla uczczenia elekcji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Ważnym wydarzeniem dla kraju było niewątpliwie ogłoszenie niepodległości w 1918 roku, dla uświetnienia którego na 3 minuty nad wyzwolona Polską niebo rozbłysło sztucznym światłem.